[1] - تاريخ يعقوبي، جلد دوم صفحه 465

[2] - تاريخ سياسي و اجتماعي خراسان در زمان عباسيان، نوشته‌ي التون،ل، دانيال. صفحه‌ي23 به بعد

دموكراسي چيزي نيست كه در محدوه‌ي يك يا چند دوره‌ي انتخابات پديد بيايد. پيشرفت دموكراسي و آزادي از استبداد را در دراز مدت نگاه كنيم. 

آن تحريم‌ها، نتيجه‌اش همين شد كه مي‌بينيم.  اين تجربه بايد درس عبرتي شده باشد. شايد به همين جهت باشد كه در اين دوره از انتخابات، حرف و حديث تحريم كمتر شنيده مي‌شود.

 نه انقلاب مشروطه به معناي رهايي از استبداد بود و نه انقلاب اسلامي. بلكه  آن تلاش‌ها تنها به قصد گشودن راهي براي مشاركت مردم در امور سياسي و رهايي از استبداد بود. اين راه هنوز آنگونه كه بايد گشوده نشده است. اما در اين صد سال و اندي اين را آموخته‌ايم كه هم استبداد امري نسبي است و هم آزادي. و آموخته‌ايم كه به بركت همين گام‌هاي مدام و پي‌گير و لنگ لنگان، انتخابات هم روز به روز معنايي مردمي‌تر و انساني‌تر پيدا مي‌كند، و مدام استبداد را گام به گام عقب‌تر مي‌راند.

استبداد نوعي فرهنگ است، نوعي باور جا افتاده و سخت شده در لايه‌هاي پيدا و پنهان روان جمعي ما است. يعني «استبداد» شخص نيست، آسماني و قدسي هم نيست، باوري همگاني است كه به مستبد فرصت ظهور و حضور مي‌دهد.

بنا بر اين دموكراسي چيزي نيست كه در محدوه‌ي يك يا چند دوره‌ي انتخابات پديد بيايد. پيشرفت دموكراسي و آزادي از استبداد را در دراز مدت نگاه كنيم. تا پيش از انقلاب مشروطه «استبداد» مشروعيت خود را از آسمان مي‌گرفت، از خدا و پيامبر و دين مي‌گرفت و هر فرمانرواي مستبدي با هزار گونه نيرنگ و ترفند خود را نماينده‌ي قادر مطلق در زمين مي‌خواند، اما حالا اين انتخاب مردم است كه به حاكميت مشروعيت مي‌بخشد. اين پيشرفت كمي نيست.

بنا بر اين مسئله تنها پس راندن و به زانو در آوردن مستبد نيست، مسئله پس راندن باورهايي است كه طي قرن‌هاي طولاني به استبداد قداست بخشيده و مستبد را بر كرسي نشانده است. براي پس راندن همين باورها است كه حتي روشنفكرترين افراد جامعه هم لازم است در انتخابات شركت كنند اگر چه در اقليت باشند و اگر چه باز هم از استبداد شكست بخورند. به گمان من در عرصه‌ي انتخابات بايد شكست را به گونه‌اي ديگر معنا كرد. همين كه نشان داده شود كه آدم‌هاي ديگري هم در اين جامعه هستند كه به كانديداي ديگري كه تا حدودي مخالف استبداد است راي داده‌اند، همين خود گامي به سوي پيشرفت است. همين سبب مي‌شود كه استبداد هم كمي دست و پاي خود را جمع كند

 حتما به ياد داري كه تا همين چندي پيش شعارهاي حاكميت ديني بر اين استوار بود كه همه براي اسلام، همه براي خدا، همه براي دين، البته منظور «دين»، «اسلام» و «خدا»يي بود كه حاكميت خود را متولي آن معرفي مي‌كرد اما حالا مي‌بيني كه معناي دين و اسلام و خدا هم در كلام حاكميت اندك اندك تغيير مي‌كند شعار خدمت به دين رنگ باخته، حالا دين و اسلام هم در خدمت به مردم  مطرح مي‌شود. اين هم پيشرفت كمي نيست.

بنا بر اين مي‌توانم بگويم  نفس انتخابات مهمتر است از شكست و پيروزي اين جناح يا آن جناح. انتخابات فرصتي براي ظهور و حضور مردم است، براي عقب راندن استبداد است. منظورم از «حضور مردم»، تنها حضور يافتن در پاي صندوق‌هاي راي و حوزه‌هاي راي گيري نيست، منظورم حضور در عرصه‌ي سياست و سياست‌گذاري است.

در همين حضورهاي پياپي است كه جامعه‌ي ما علاوه بر اينكه استبداد را گام به گام  به عقب مي‌راند همچنين اندك اندك به ضرورت شكل‌گيري احزاب سياسي به معناي واقعي آن پي مي‌برد. ضرورت پديد آمدن نهادهاي مردمي، سنديكاهاي صنفي و كارگري، شوراهاي محلي تا شهري، همه و همه را عميقتر و بهتر درك خواهيم كرد.

اين را هم مي‌داني و مي‌دانم كه در شرايط حاضر دايره‌ي انتخاب بسيار محدود است، چندتا گزينه‌ي ناگزير بيشتر نيست، اما در ميان اين گزينه‌ها آدم‌هايي نسبتا صادق و شريف مانند مير حسين موسوي هم ديده مي‌شوند. ممكن است از اين هم گلايه‌هاي بسيار داشته باشيم، ممكن است خط مشي و نگاه ايشان را در همه‌ي موارد نپسنديم اما به هر حال تجربه‌ي مديرت همراه با صداقت كه از وي مي‌شناسيم ارزشمند است.

اين را نوشتم تا به برخي دوستان جوان گفته باشم كه اگر چه ممكن است با اين انتخابات به آن آزادي و دموكراسي مورد نظر نرسيم اما چشم فرو بستن بر انتخابات هم ما را به جايي نخواهد رساند. بگذاريد اين راه گشوده بماند، شايد روزي آيندگان از همين راه به آن مقصود كه شما در انديشه داريد برسند

زنده باشيد: علي طهماسبي

مشهد اول خرداد 1388

نويسنده علي طهماسبی در یکشنبه سوم خرداد 1388 |